ئەڭ خەتەرلىك خىتاي بېيجىڭدىكى خىتاي ئەمەس، بەلكى تۈركىيەنىڭ ئىچىدىكى خىتايدۇر
بۇ تەتقىقات تۈركىيەنىڭ دۆلەت ئىگىلىك ھوقۇقىنى، ئىقتىسادىي مۇستەقىللىقىنى، رەقەملىك بىخەتەرلىكىنى ۋە ئىجتىمائىي قۇرۇلمىسىنى نىشان قىلغان، غەيرىي ئەنئەنىۋى كېڭەيمىچىلىك ئىستراتېگىيەسىنىڭ (يەنى، جىمجىت ئىشغالىيەتنىڭ) پۈتۈن بىر رېنتگېن نۇسخىسىنى سۇنۇپ بېرىدۇ.
خىتاينىڭ «يۇمشاق كۈچ ۋە «ئۆتكۈر كۈچ» ۋاسىتىلىرىدىن پايدىلىنىپ تۈركىيەنىڭ ئەڭ نازۇك قىل تومۇرلىرىغا قانداق سىڭىپ كىرگەنلىكىنى ئاشكارىلاش ئۈچۈن تەييارلانغان بۇ كەڭ دائىرىلىك ئانالىز، مەۋجۇت خەتەرنىڭ كۆلىمىنى ئىستراتېگىيەلىك بىر چوڭقۇرلۇق بىلەن ئەتراپلىق يورۇتۇپ بېرىدۇ.
مانا بۇ تۈركىيە دۇچ كېلىۋاتقان خىتاينىڭ جىمجىت ئىشغالىيىتىنىڭ تولۇق خەرىتىسى؛ تۈركىيەدىكى «ئەڭ خەتەرلىك خىتاي»نىڭ تولۇق تىزىملىكى:
1 - كۈندىلىك تۇرمۇش ۋە ئىستېمال: ئاشخانىمىزدىن دورىخانىمىزغىچە سىڭىپ كىرگەن بېقىندىلىق
ئاشخانىدىكى خىتاي:
بۇ پەقەت سىرتتىن كىرگەن سامساقلا ئەمەس؛ بەلكى يېمەكلىك سانائىتىنىڭ ئۇل تېشى بولغان خىتاي تۇزى (MSG) كونسېرۋا ماددىلىرى ۋە گېنى ئۆزگەرتىلگەن يېزا ئىگىلىك مەھسۇلاتلىرى ئارقىلىق داستىخانلىرىمىزنىڭ كونترول قىلىنىشىدۇر. يەرلىك ئۇرۇقلارنىڭ ۋە تەبىئىي ئىشلەپچىقىرىشنىڭ ئورنىنى خىتاي مەنبەلىك سانائەت خىمىيىۋى ماددىلىرىنىڭ ئىگىلىشى، خەلق ساغلاملىقىنى ئۇزۇن مەزگىللىك خەۋپكە ئىتتەرمەكتە. بۇ ئەھۋال تۈركىيەنىڭ يېمەكلىك بىخەتەرلىكىنى (Food Security) ۋەيران قىلىپ، جەمئىيەتنىڭ جىسمانىي قارشىلىق كۈچىنىڭ سىرتتىن كونترول قىلىنىشىغا يول ئاچماقتا.
دورىخانىدىكى خىتاي:
دورا سانائىتىدە ئىشلىتىلىدىغان ئاكتىپ ماددىلارنىڭ (API) %80 تىن كۆپرەكىنىڭ خىتايغا باغلىق بولۇپ قېلىشىدۇر. ئەڭ ئاددىي ئانتىبىيوتىكتىن تارتىپ ئەڭ ھالقىلىق راك دورىلىرىغىچە بولغان خام ئەشيا تەمىنلەش زەنجىرىنىڭ بېيجىڭنىڭ قولىدا بولۇشى، يۈز بېرىش ئېھتىمالى بولغان بىرەر كرىزىس ياكى سىياسىي جىددىيچىلىك پەيتىدە تۈركىيەنىڭ سەھىيە سىستېمىسىنىڭ پۈتۈنلەي پالەچ ھالغا چۈشۈرىلىشى ۋە بىر «ساغلاملىق بىلەن تەھدىت سېلىش قورالى» غا ئايلاندۇرۇلۇش خەۋپى مەۋجۇت.
سودا-سېتىقتىكى خىتاي:
Temu، Alibaba ۋە Shein قاتارلىق سۇپىلار ئارقىلىق يۈرگۈزۈلۈۋاتقان «مىكرو-ئىمپورت» ساراڭلىقىدۇر. بۇ سۇپىلار يەرلىك كىچىك سودا سانائەتچىلىرىمىزنى ۋە ئوتتۇرا سەۋىيەدىكى كارخانىلىرىمىزنى ۋەيران قىلىپ، ئىجتىمائىي-ئىقتىسادىي قۇرۇلمىمىزنى بۇزۇپلا قالماي، يەنە باجسىز ۋە نازارەتسىز مال ئېقىمى ئارقىلىق غايەت زور مىقداردا مالىيە قىزىل رەقىمىنى كۆپەيتمەكتە. بۇ تۈرك پارچە بازار ساھەسىنىڭ سۈكۈت ئىچىدە يوقىتىلىشىدۇر.
پوچتىدىكى خىتاي:
تۈركىيەنىڭ ئەڭ چوڭ تور سودا سۇپىسى Trendyol نىڭ كونتروللۇقىنىڭ Alibaba گۇرۇھىغا ئۆتۈپ كېتىشىدۇر. بۇ ئەھۋال مىليونلىغان تۈرك پۇقرالىرىنىڭ سالاھىيەت ئۇچۇرلىرى، ئادرېسلىرى، ئىناۋەتلىك كارتا ئۇچۇرلىرى، ئىجتىمائىي ئالاقە تورى ۋە بارلىق ئىستېمال ئادەتلىرىگە ئائىت مەلۇماتلارنىڭ خىتاي ئىستىخبارات قانۇنلىرىغا بويسۇنىدىغان شىركەتلەر تەرىپىدىن غايەت زور بىر چوڭ سانلىق مەلۇمات (big data) ئامبىرىدا توپلىنىش خەۋپىنى تۇغدۇرماقتا.
مودىدىكى خىتاي:
ئۇيغۇر تۈركلىرىنىڭ جازا لاگېرلىرىدا زامانىۋى قۇللۇق شەرتلىرى ئاستىدا مەجبۇرىي ئىشلىتىلىشىدىن كەلگەن ئاتالمىش «شىنجاڭ پاختىسى»نىڭ توقۇمىچىلىق ساھەمىزگە سىڭىپ كىرىشىدۇر. دۇنيا «قانلىق پاختا» دەپ ئاتىغان بۇ خام ئەشيا، ھەم ئەخلاقىي چىرىشنى ئىپادىلەيدۇ، ھەم تۈرك توقۇمىچىلىق سانائىتىنىڭ خەلقئارا بازاردىكى ئىززەت-ھۆرمىتى ۋە ئېكسپورت سۈپىتىگە زىيان يەتكۈزىدۇ.
ئويۇنچۇقتىكى خىتاي:
بالىلىرىمىزنىڭ ھۇجرىلىرىغا كىرگەن ئەرزان باھالىق، سۈپەتسىز، ئۆلچەمسىز ۋە راك پەيدا قىلغۇچى سۇلياۋ ماددىلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئويۇنچۇقلاردۇر. بۇ مەھسۇلاتلار يەرلىك ئويۇنچۇق سانائىتىنى ۋەيران قىلىش بىلەن بىرگە، تۈركىيەنىڭ كەلگۈسى بولغان ئەۋلادلارنىڭ ساغلاملىقىغا تەھدىت بولماقتا.
ئۆي جاھازلىرىدىكى خىتاي:
ئۆي جاھازلىرى ئىشلەپچىقىرىشىدا ئىشلىتىلىدىغان رەخت، مېخانىزم، كۆپۈك ۋە قوشۇمچە زاپچاسلاردىكى خىتاي ھۆكۈمرانلىقىدۇر. دۇنيا ئۆي جاھازلىرى سودا مەركىزى بولۇش نىشانى بولغان تۈركىيەنىڭ، ئەڭ ئاساسلىق ئىشلەپچىقىرىش زاپچاسلىرىدا خىتايغا باغلىنىپ قېلىشى، ساھەنىڭ قوشۇمچە قىممىتىنى بېيجىڭغا ئىككى قوللاپ سۇنۇپ بېرىش ۋە ئىشلەپچىقارغۇچىنى «قۇراشتۇرغۇچى» سالاھىيىتىگە چۈشۈرۈپ قويۇش دېگەنلىكتۇر.
ئۆيىمىزدىكى خىتاي:
روبوت سۈپۈرگە، ئەقلىي ئىقتىدارلىق لامپۇچكىلار ۋە ئەقلىي ئىقتىدارلىق (IoT) ئۈسكۈنىلىرىدۇر. بۇ ئۈسكۈنىلەر پەقەت تازىلىق ۋە قۇلايلىقلا ياراتمايدۇ؛ بەلكى ئۆزىدىكى كامېرا، مىكروفون ۋە لازېرلىق سېنزورلار ئارقىلىق ئۆيلىرىمىزنىڭ تەپسىلىي خەرىتىسىنى سىزىپ چىقىدۇ، ئاۋازلىرىمىزنى توپلايدۇ ۋە تۇرمۇش ئادەتلىرىمىزنى بۇلۇت (Cloud) مۇلازىمەت مەركەزلىرى ئارقىلىق بىۋاسىتە بېيجىڭغا يوللاپ، شەخسىي مەخپىيەتلىكنى بىر ئىستىخبارات قورالىغا ئايلاندۇرىدۇ.
2 - تېخنىكا، نازارەت ۋە رەقەملىك ئىشغالىيەت، تېخنىكىلىق مۇستەبىتلىكنىڭ ئېكسپورتى
تېلېفوندىكى خىتاي:
Huawei، Xiaomi، Oppo ۋە Vivo قاتارلىق ماركىلارنىڭ بازاردا ھۆكۈمرانلىق ئورنىنى ئىگىلىۋېلىشىدۇر. بۇ ئۈسكۈنىلەرنىڭ قاتتىق دېتال سەۋىيەسىدە (chipset) ۋە يۇمشاق دېتال يادروسىدا (Kernel) «ئارقا ئىشىك (backdoors) نى ئوچۇق قويۇش ئېھتىماللىقى، دۆلەت بىخەتەرلىكىگە مەسئۇل ئەمەلدارلارنىڭ، ئەسكەرلەرنىڭ ۋە پۇقرالارنىڭ ھەر ۋاقىت نازارەت قىلىنىشىغا، تىڭشىلىشىغا ۋە ئۇچۇرلىرىنىڭ ئوغرىلىنىشىغا ئىمكان يارىتىپ بەرمەكتە.
يانچۇقىمىزدىكى خىتاي:
TikTok ۋە CapCut قاتارلىق ئەپ تۈرلىرىدۇر. ياشلارنىڭ ئۇچۇر بىخەتەرلىكىنى ئاياق ئاستى قىلىدىغان بۇ سۇپىلار پەقەت ئۇچۇر توپلاپلا قالماي، خىتاي دۆلەتلىك ئىستىخبارات قانۇنى بويىچە دۆلەت تەلەپ قىلغان ھەر قانداق ئۇچۇرنى بېيجىڭغا يوللاش مەجبۇرىيىتى بولغان بىر «رەقەملىك جاسۇسلۇق ئېكوسىستېمىسى» سۈپىتىدە خىزمەت قىلماقتا.
ئالگورىزىمدىكى خىتاي:
خىتاي ئۆز دۆلىتىدىكى نۇسخىسىدا (Douyin) ياشلارغا ئىلىم-پەن، ماتېماتىكا ۋە ۋەتەنپەرۋەرلىكنى سىڭدۈرىدىغان ئۇسۇللارنى قوللانسا، تۈركىيەدىكى TikTok ئالگورىزىمى بىلەن ياشلارنى ئەخلاقىي چىرىشكە، ئىددىيەۋىي بۇزۇلۇشقا، ئۆزىنى ئۆلتۈرىۋېلىشقا قۇتراتقۇلۇق قىلىدىغان ئېقىملارغا ۋە مىللىي قىممەت قاراشلاردىن يىراقلىشىشقا سۆرىمەكتە. بۇ بىر ئەۋلادنى زېھنىي جەھەتتىن ۋەيران قىلىشقا قارىتىلغان «رەقەملىك ئەپيۇن» ئۇرىشىدۇر.
ئىنتېرنېتتىكى خىتاي:
5G ئۇل ئەسلىھەلىرى، بازا ئىستانسىلىرى ۋە مودېملاردا خىتاي شىركەتلىرىنىڭ مونوپوللۇق تىكلەش ئۇرۇنىشىدۇر. تۈركىيەنىڭ ئۇچۇر ئېقىمى ئۆتىدىغان ئاساسلىق غول لىنىيەنىڭ خىتاي ئۈسكۈنىلىرى بىلەن تورلىنىشى، كرىزىس پەيتلىرىدە ئىنتېرنېتنىڭ كونۇپكىسىنى ياكى مەخپىيەتلىك ئاچقۇچىنى يات بىر كۈچنىڭ ئالقىنىغا تۇتقۇزۇپ قويغانلىقتۇر.
كامېرادىكى خىتاي:
Hikvision ۋە Dahua غا ئوخشاش دۇنياۋى نازارەت شىركەتلىرىنىڭ شەھەرلىرىمىزگە ۋە دۆلەت ئورگانلىرىمىزغا سىڭىپ كىرىشىدۇر. چىراي تونۇش، نومۇر تاختىسىنى ئوقۇش ۋە ھەرىكەت ئانالىز سىستېمىلىرى بىلەن تۈرك پۇقرالىرىنىڭ ھەر بىر قەدىمى خىتاي سۈنئىي ئىدراكلىرى تەرىپىدىن ئانالىز قىلىنماقتا ۋە غايەت زور بىر بىئومېتىرىك ئۇچۇر ئامبىرى قۇرۇلماقتا.
مەۋھۇم دۇنيادىكى خىتاي:
Tencent ۋە PUBG غا ئوخشاش ئويۇن سۇپىلىرىدۇر. ياشلىرىمىزنىڭ ۋاقتىنى ۋە پۇلىنى شۈمۈرىدىغان بۇ قۇرۇلمىلار، ئويۇن ئىچىدىكى پاراڭلار، رەقەملىك ئالاقە تورى ۋە يوشۇرۇن ئالگورىزىملار ئارقىلىق مىللىي مەدەنىيەت كودلىرىمىزنى ئۆزگەرتمەكتە ۋە سىياسىي كونترول قىلىش كۈچىنى قولغا چۈشۈرمەكتە.
كرىپتودىكى خىتاي:
كان ئېچىش قاتتىق دېتاللىرى (ASIC) ئارقىلىق ئېلىپ بېرىلىدىغان كونتروللاردۇر. تېخىمۇ خەتەرلىك بولغىنى، تەقىپ قىلغىلى بولمايدىغان «سوغۇق ھەميان» تورى ۋە قانۇنسىز كرىپتو پۇل يۆتكەش ھەرىكەتلىرى ئارقىلىق تۈركىيە ئۈستىدىن غايەت زور كۆلەمدە قارا پۇل يۇيۇش ھەرىكەتلىرىنىڭ ئېلىپ بېرىلىشىدۇر. بۇ يول ئارقىلىق تۈركىيەدىكى قانۇنسىز ئۇۋىلىرى ۋە جاسۇسلۇق ھەرىكەتلىرى ئۈچۈن ئىز قوغلىغىلى بولمايدىغان، نازارەت قىلىنمايدىغان بىر مالىيە ھەرىكەت فوندى شەكىللەندۈرمەكتە.
باتارېيەدىكى خىتاي:
ئېلېكترونلۇق ماشىنا (EV) ئىنقىلابىدا لىتىي باتارېيە ۋە نادىر تۇپراق ئېلېمېنتلىرىنىڭ مونوپول قىلىنىشىدۇر. مىللىي تۈرىمىز بولغان Togg نىڭ ھەمكارلاشقۇچىسى Farasis مىسالىدىكىدەك، ئاپتوموبىل ساھەسىنىڭ كەلگۈسى بولغان باتارېيە تېخنىكىسىدا خىتايغا ئىستراتېگىيەلىك بېقىندى بولۇش، ئېنېرگىيە ۋە قاتناش بىخەتەرلىكىمىزنى خەۋپكە ئىتتىرىدۇ.
ئالەم بوشلۇقىدىكى خىتاي:
سۈنئىي ھەمراھ تېخنىكىسى ۋە ئالەم تەتقىقاتى نىقابى ئاستىدا ئېلىپ بېرىلىۋاتقان ئۇچۇر ھەمبەھىرلىنىشىدۇر. تۈركىيەنىڭ ئىستراتېگىيەلىك ئالاقە، ئىستىخبارات ۋە كۆزىتىش ئۇچۇرلىرىنىڭ «ھەمكارلىق» نامى ئاستىدا بېيجىڭنىڭ زىيارەت قىلىشىغا يوچۇق ئېچىشىدۇر. خىتاينىڭ «Beidou» يول باشلاش سىستېمىسى ئارقىلىق GPS كە پەرقلەندۈرۈش ياراتقاندا، تۈرك ھاۋا بوشلۇقى ۋە ھەربىي ھەرىكەتلەر ئۈستىدە مۇتلەق نازارەت قىلىش ئىقتىدارىغا ئىگە بولۇشى، كۆكتىكى زېمىن پۈتۈنلىكىمىزگە سېلىنغان بىر كىشەنگە ئايلىنىدۇ.
كۋانتۇم ۋە ئىستىخباراتتىكى خىتاي:
خىتاينىڭ كۋانتۇم كومپيۇتېر تېخنىكىسى ۋە «كۋانتۇم ئاچقۇچ تەقسىماتى» تېخنىكىسىدىكى زور ئىلگىرلىشى، تۈركىيەنىڭ بارلىق رەقەملىك مەخپىيەتلىك سىستېمىلىرىنى (دۆلەت سىرلىرى، دىپلوماتىك خەت-ئالاقىلەر، بانكا ئۇچۇرلىرى) شىفرىلىرىنى كەلگۈسىدە «ئاسانلا چېقىپ تالىغىلى بولىدىغان» ھالەتكە كەلتۈرمەكتە. بېيجىڭ بۈگۈن قولغا چۈشۈرگەن مەخپىي ئۇچۇرلارنى كەلگۈسىدە كۋانتۇم كومپيۇتېرلىرى ئارقىلىق يېشىش ئۈچۈن ساقلىماقتا («بۈگۈن ساقلا، ئەتە يەش» ئىستراتېگىيەسى)
3 - ئىقتىساد، سانائەت ۋە ئىستراتېگىيەلىك مۈلۈكچىلىكلىكتە يېڭى مۇستەملىكىچىلىك
ئىمپورتتىكى خىتاي:
خىتاي بۈگۈن تۈركىيەنى ئەڭ كۆپ سودا قىزىل رەقىمىگە مۇبتىلا قىلغان دۆلەت بولۇش سۈپىتى بىلەن ئېكىسپورتچىلىرىنى مەخسۇس قوللاپ قۇۋۋەتلەش ئارقىلىق تەننەرخىدىنمۇ ئەرزان باھادا بازارنى قاپلاش (دەمپىڭ) ئارقىلىق بىزنىڭ يەرلىك ئىشلەپچىقىرىشمىزنى ۋەيران قىلماقتا. تۈرك سانائەتچىلىرى بۇ ناھەق رىقابەت ئالدىدا زاۋۇتلىرىنى تاقاشقا مەجبۇر بولماقتا. بۇ ئەھۋال تۈركىيەنىڭ ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارىنى يوقىتىپ، ئۇنى پۈتۈنلەي سىرتقا بېقىندى بىر «بازار دۆلەت»كە ئايلاندۇرۇپ قويۇش خەۋپىنى ياراتماقتا.
قاتناشتىكى خىتاي:
Chery، BYD ۋە MG ... قاتارلىق ئاپتوموبىل ماركىلىرىنىڭ خىتاي دۆلىتىنىڭ مالىيە ياردىمى بىلەن تۈركىيە بازىرىنى تاجاۋۇزچىلارچە قاپلى[اپ كېتىشىدۇر. بۇ پەقەت ئادەتتىكى بىر ماشىنا سېتىش ھەرىكىتى ئەمەس، بەلكى تۈركىيەنىڭ ئاپتوموبىل زاپچاسلىرى سانائىتىنى ۋەيران قىلىش، ئەشيا ئوبوروتى تورىنى كونترول قىلىش ۋە تۈركىيەنىڭ ياۋروپا بىلەن بولغان سوددىكى بىر گەۋدىلىشىشىنى بۇزۇپ تاشلاشقا قارىتىلغان ئىستراتېگىيەلىك ئىقتىسادىي تاجاۋۇزچىلىقتۇر.
مالىيەدىكى خىتاي:
«Swap» (پۇل ئالماشتۇرۇش) كېلىشىملىرى ۋە يۇقىرى ئۆسۈملۈك قەرزلەردۇر. بېيجىڭ تۈركىيەنىڭ تاشقى پۇل ئېھتىياجى ۋە ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقلىرىنى پۇرسەتكە ئايلاندۇرۇپ، بەرگەن قەزرلەرنى شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىدە سۈكۈت قىلدۇرۇش، ئىستراتېگىيەلىك خېرىدارلىقتا ئالدىنقى ئورۇنغا ئۆتۈۋېلىش ۋە سىياسىي جەھەتتىن يول قويدۇرۇش ئۈچۈن بىر «مالىيە قورالى» سۈپىتىدە ئىشلەتمەكتە.
كۆلەڭگە بانكىچىلىقى ۋە پۇل ئالماشتۇرۇش سىستېمىسىدىكى خىتاي:
رەسمىي بانكا نازارەتچىلىقىنىڭ سىرتىدا قالغان، خىتاي دۆلىتىگە قاراشلىق قورچاق فوندلار ۋە «كۆلەڭگە بانكىلار» ئارقىلىق تۈرك شىركەتلىرىگە سۇنۇلغان، سۈزۈك بولمىغان مەبلەغ مودېللىرىدۇر. بۇ سىستېما يەرلىك شىركەتلىرىمىزنى قەرز پاتقىقىغا پاتۇرۇپ، ئۇلارنىڭ باشقۇرۇش ھوقۇقىنى سۈكۈت ئىچىدە بېيجىڭغا ئۆتكۈزۈپ بېرىدىغان بىر
«قەرز-پايچەك ئالماشتۇرۇش» تۇزىقىدۇر.
بانكىدىكى خىتاي:
ICBC Turkey ۋە Bank of China ئارقىلىق تۈرك مالىيە سىستېمىسىنىڭ ئەڭ نازۇك قىل تومۇرلىرىغىچە سىڭىپ كىرىشتۇر. تۈرك شىركەتلىرىنىڭ قەرز يۈكى ۋە سودا سىرلىرىنى ئانالىز قىلىش ئارقىلىق، ھالقىلىق ساھەلەردىكى شىركەتلەرنى تارتىۋېلىش
مەقسىتىدە مالىيە ئىستىخباراتى توپلىماقتا.
پورتتىكى خىتتاي:
ئىستانبۇل ئاۋچىلاردىكى كۇمپورتقا ئوخشاش ئىستراتېگىيەلىك پورتلارنىڭ خىتاي دۆلەت شىركىتى COSCO تەرىپىدىن كونترول قىلىنىشىدۇر. «دېڭىز يىپەك يولى» نىقابى ئاستىدا پورتلىرىمىز خىتاينىڭ يەر شارى خاراكتېرلىك ئەشيا ئوبوروتى ۋە ھەربىي كېڭەيمىچىلىك ئىستراتېگىيەسى (مەرۋايىت تىزىمى ئىستراتېگىيەسى) نىڭ بىر پارچىسىغا ئايلاندۇرۇلماقتا.
كانچىلىقتىكى خىتاي:
مەرمەر، بور، تورىيۇم ۋە نادىر ئېلېمېنت كانلىرىمىزنىڭ ئەرزان باھادا يېپىپ قويۇلۇشىدۇر. خام ئەشيانىڭ تۈركىيەدە پىششىقلاپ ئىشلەنمەستىن ۋە قوشۇمچە قىممەت يارىتىلماستىن بىۋاسىتە خىتايغا ئېقىشى، بىر مۇستەملىكىچى مەنتىقىسى بىلەن دۆلىتىمىز بايلىقلىرىنىڭ «خام ئەشيا ئامبىرى» غا ئايلاندۇرىلىشىدۇر.
ئېنېرگىيەدىكى خىتاي:
قۇياش ئېنېرگىيە تاختىلىرىنى ئىشلەپچىقىرىش ساھەسىدىكى خىتاي مونوپوللۇقى شۇنداقلا ئادانادىكى ھۇنۇتلۇ ئىسسىقلىق ئېلېكتر ئىستانسىسى بۇنىڭ ئەڭ تىپىك مىسالىدۇر. خىتاينىڭ تۈركىيەدىكى 1.7 مىليارد دوللارلىق بۇ غايەت زور مەبلىغى تۈركىيەنىڭ ئېنېرگىيە ئېھتىياجىنى قامداش نىقابى ئاستىدا، دۆلەتنىڭ ئېنېرگىيە بىخەتەرلىكىنى بېيجىڭنىڭ تېخنىكىلىق ۋە مالىيەۋى بوينتۇرۇقىغا مەھكۇم قىلماقتا. تۈركىيە ئېنېرگىيە مۇستەقىللىقىنى ئىزدەۋاتقان بىر پەيتتە، بۇ تېخنىكىنىڭ خام ئەشياسى، زاپچاسلىرى ۋە يۇمشاق دېتالىدا خىتايغا باغلنىپ قېلىشى، ئېنېرگىيە بىخەتەرلىكىمىزنى بىر تال يىپقا باغلاپ قويغانلىقتۇر. مانا بۇلار خىتاينىڭ تۈركىيەدىكى «ئېنېرگىيە تېررورى» ۋە ئىقتىسادىي قورال ئارقىلىق سىياسىي تەسىر يارىتىش ئىستراتېگىيەسىنىڭ جانلىق ئىسپاتىدۇر.
يەر-مۈلۈكتىكى خىتاي:
قانال ئىستانبۇل يۆنىلىشى، ئىستراتېگىيەلىك يېزا ئىگىلىك يەرلىرى ۋە چېگرا رايونلاردىكى كەڭ زېمىنلارنىڭ ۋاسىتىچى شىركەتلەر ئارقىلىق سېتىۋېلىنىشىدۇر. بۇ جىمجىت بىر «يەر-مۈلۈك ئىشغالىيىتى» بولۇپ، كەلگۈسىدىكى ئىگىلىك ھوقۇقىمىزغا قارىتىلغان زور تەھدىتتۇر.
پايچەك بازىرىدىكى خىتاي:
بورسا ئىستانبۇل (Borsa İstanbul) دا پائالىيەت قىلىۋاتقان مۇداپىئە، ئېنېرگىيە ۋە تېخنىكا گېەانىتلىرىنىڭ پايچەكلىرىنىڭ خىتاي فوندلىرى تەرىپىدىن جىمجىت توپلىنىشىدۇر. بۇ يول بىلەن ھالقىلىق شىركەتلەرنىڭ باشقۇرۇش ھەيئىتىگە سىڭىپ كىرىپ، ئىستراتېگىيەلىك قارارلارنى بېيجىڭنىڭ مەنپەئەتىگە ئۇيغۇرلاشتۇرۇش نىشان قىلىنماقتا.
ھۆددىگەرلىك ساھەسىدىكى خىتاي:
كۆۋرۈك، تېز پويىز، يادرو ئېلېكتر ئىستانسىسى قاتارلىق غايەت زور ئۇل ئەسلىھە تۈرلىرىدە خىتاي دۆلەت بانكىلىرىنىڭ ئەرزان قەرزى بىلەن شەكىللەنگەن خىتاي ھۆددىگەرلىكىدۇر. بۇ ئەھۋال يەرلىك ئىنژېنېرلىق ئىقتىدارىمىزنى كۆمۈپ تاشلاپ، تۈركىيەنى نەچچە ئون يىل داۋاملىشىدىغان قەرز بوينتۇرۇقى ئاستىغا تىقىپ قويۇش خەۋپىگە ئىگە.
ئىسرائىلىيە ھەمكارلىقىدىكى خىتاي:
خىتاينىڭ ئىسرائىلىيەدىكى يۇقىرى تېخنىكا شىركەتلىرىنى سېتىۋېلىش ۋە ئىستراتېگىيەلىك ھايفا پورتىغا ئوخشاش تۈرلەردە يەر ئېلىش ئارقىلىق قولغا كەلتۈرگەن سەزگۈر ھەربىي ۋە تېخنىكىلىق ئۇچۇرلارنى رايون جۇغراپىيەسىدە تۈركىيەگە قارشى بىر بېسىم كوزىرى سۈپىتىدە قوللىنىشىدۇر. بۇ قاراڭغۇ تېخنىكا يۆتكەش ۋە ئىستىخبارات ھەمبەھىرلىنىشى، رايوندىكى تەڭپۇڭلۇقنى تۈركىيەنىڭ زىيان يەتكۈزىدىغان شەكىلدە بۇزماقتا.
4 - بىخەتەرلىك، ئىستىخبارات ۋە جاسۇسلۇق، چېگرا ھالقىغان بېسىم
جاسۇسلۇق ساھەسىدىكى خىتاي:
خۇددى ياۋروپادا ئاشكارىلانغانغا ئوخشاش تۈركىيە چېگرالىرى ئىچىدە، دۆلەتنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقىغا خىلاپلىق قىلغان شەكىلدە پائالىيەت قىلىۋاتقان قانۇنسىز خىتاي ساقچى پونكىتلىرىنىڭ ممەۋجۇت بولۇش ئېھتىماللىقىدۇر. خىتاي ئۆز ئۆكتىچىلىرىنى ۋە ئۇيغۇر تۈركلىرىنى كۆزىتىش، تەھدىت سېلىش، سوراق قىلىش ۋە ئوغرىلاپ كېتىش ئۈچۈن قۇرۇلىدىغان بۇ غەيرىي رەسمىي قۇرۇلمىلار، تۈركىيەنىڭ بىر «قانۇن دۆلىتى» بولۇش سالاھىيىتىگە قىلىنغان بىۋاسىتە ھۇجۇمدۇر.
مۇداپىئە ساھەسىدىكى خىتاي:
تۈرك مۇداپىئە سانائىتىنىڭ قوراللىق ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلان، ئەقلىي ئىقتىدارلىق قوراللار، باشقۇرۇلىدىغان بومبا سىستېمىلىرى قاتارلىق دۇنياۋى مۇۋەپپەقىيەتلىرىنى خىتاينىڭ يېقىندىن كۈزىتىش شارائىتى يارىتىشىدۇر. «تېخنىكا ئالماشتۇرۇش» ياكى «ئورتاق ئىشلەپچىقىرىش» نىقابى ئاستىدا مۇداپىئە ئەسلىھەلىرىمىزگە سىڭىپ كىرىش، بىلىم مۈلۈك ھوقۇقى ئوغرىلىقى قىلىش ۋە مىللىي قوراللىرىمىزنى تەتۈر ئىنژېنېرلىق (reverse engineering) بىلەن كۆچۈرۈۋېلىش تەھدىتى پەيدا قىلىشى مۇمكىن.
ئاستىرتىن ھەرىكەتتىكى خىتاي:
خىتاينىڭ ئاسمان تورى (Sky Net) ۋە تۈلكە ئوۋى (Fox Hunt) ناملىق يەر شارى خاراكتېرلىك قورشاۋ ھەرىكەتلىرى دائىرىسىدە، تۈركىيەدىكى پاناھلانغۇچىلارغا ۋە تۈرك پۇقرالىقىغا ئۆتكەن ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان جىسمانىي ۋە رەقەملىك ئىز قوغلاش پائالىيەتلىرىدۇر. بۇ ئارقىلىق ئۇيغۇر دىياسپوراسىنىڭ دېموكراتىك پائالىيەتلىرىنى ئىستىخبارات ھەرىكەتلىرى بىلەن بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىتىش نىشان قىلىنماقتا ۋە تۈلكە ئوۋى (Fox Hunt) پىلانلىرى دائىرىسىدە تۈركىيەدىكى پاناھلانغۇچىلار ۋە تۈرك پۇقرالىقىغا ئۆتكەن ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان جىسمانىي ۋە رەقەملىك ئىز قوغلاش بىلەن شۇغۇللانماقتا.
تېلېفون تەھدىتلىرىدىكى خىتاي:
تۈركىيەدە ياشايدىغان ئۇيغۇر تۈركلىرىنىڭ خىتايدىكى ئائىلىلىرىنى جازا لاگېرلىرىدا گۆرۈگە تۇتۇۋېلىپ، شۇلار ئارقىلىق تەھدىت سېلىش ۋە قوتقۇتۇش تېلېفونلىرىدۇر. تۈركىيەدىىكى ئۇيغۇرلارنى تۈركىيەدىكى جەمئىيەتلەر، جامائەتلەر ۋە دۆلەت ئورگانلىرى ھەققىدە جاسۇسلۇق قىلىشقا مەجبۇرلاش، تۈركىيەنىڭ ئۆز زېمىنىدىكى ئىنسانلارنى قوغداش ئىرادىسىغا ئۇرۇلغان ئېغىر زەربىدۇر.
تور بىخەتەرلىك ساھەسىدىكى خىتاي:
تۈركىيە دۆلەت ئورگانلىرىغا، شەھەرلىك ھۆكۈمەتلەرگە، ئېنېرگىيە لىنىيەلىرى ۋە ئۇنىۋېرسىتېتلارغا قارىتىلغان سىستېمىلىق تور ھۇجۇملىرىدۇر. دۆلەتنىڭ قارار چىقىرىش مېخانىزملىرىغا سىڭىپ كىرىش ۋە ھالقىلىق ئۇچۇرلارنى ئوغرىلاش ھەرىكەتلىرىدۇر.
تەشكىللىك جىنايەت شايكا سىستېمىسىدىكى خىتاي:
تۈركىيەدىكى قانۇنسىز قىمار، ئادەم ئەتكەسچىلىكى ۋە زەھەرلىك چېكىملىك تورىدا خىتاي مەركەزلىك ترىئاد (Triad) تىپىدىكى قارا جەمئىيەت (خىتاي مافىيەسى) قۇرۇلمىلىرىنىڭ ۋە ئۇلارنىڭ يەرلىك ھەمكارلاشقۇچىلىرىنىڭ كۈنسېرى كۈچىيىۋاتقان ھۆكۈمرانلىقىدۇر. جەنۇبىي شەرقىي ئاسىيادىكى تور ئالدامچىلىقى ئۇۋىلىرىنىڭ بىر نۇسخىسىنى تۈركىيەدىكى خىتاي قورچاق شىركەتلىرى ئارقىلىق قۇرۇشى مۇمكىن. تەشكىللىك جىنايەتنىڭ مالىيە تەمىناتىدا خىتاي مەنبەلىك تىزىمغا ئېلىمىغان پۇل يۆتكەش سىستېمىسى (Feiqian) نى ئىشلىتىش ئارقىلىق تۈرك مالىيە سىستېمىسىنى نازارەت قىلالمايدىغان ئاجىز ھالغا چۈشۈرۈپ قويىدۇ.
تەرەققىيات تەتقىقاتى (Ar-Ge) دىكى خىتاي:
تېخنىكا باغچىلىرىدا «پەرىشتە مەبلەغ سالغۇچى» ياكى «تېخنىكا ھەمكارلاشقۇچىسى» قىياپىتىدە يۈرگەن قۇرۇلمىلارنىڭ يەرلىك شىركەتلەرنىڭ پاتېنتلىرىنى، ئالگورىزىملىرىنى ۋە كەشپىياتلىرىنى ئەرزان باھادا قولغا كەلتۈرۈپ، خىتايغا يۆتكىشىدىن ئىبارەت بىلىم ۋە ئىلمىي مۈلۈك قاراقچىلىقىدۇر.
يېزا ئىگىلىكى ساھەيىمىزدىكى خىتاي:
بۇ بىئولوگىيەلىك جاسۇسلۇق پائالىيەتلىرىدۇر. ئانادولۇنىڭ مىڭلىغان يىللىق ئالاھىدە ئۆسۈملۈك تۈرلىرى، ئاتا ئۇرۇقلىرى ۋە بىئولوگىيەلىك كۆپ خىللىقىمىزنىڭ «ئىلمىي ھەمكارلىق» نامى ئاستىدا ئوغرىلىنىپ خىتاي تەجرىبىخانىلىرىدا گېنتىكىلىق خەرىتىلىرىنىڭ چىقىرىلىشىدۇر.
بىئولوگىيەلىك قورال ۋە سۈنئىي ۋىرۇس ئىشلەپچىقىرىۋاتقان خىتاي:
BGI Group قاتارلىق.خىتاي بىئوتېخنىكا شىركەتلىرى ئارقىلىق ۋە PCR تەكشۈرۈش قوراللىرى ئارقىلىق توپلانغان تۈركىيە نۇپۇسىغا ئائىت غايەت زور گېن (DNA) مەلۇمات ئامبىرى شەكىللەندۈرمەكتە. بۇ ئۇچۇرلارنىڭ كەلگۈسىدە پەقەت مەلۇم بىر مىللەتكە (تۈركلەرگە) خاس بولغان بىئولوگىيەلىك قوراللارنى ياكى سۈنئىي كېسەللىك قوزغاتقۇچى ۋىرۇسلارنى ئشلەپچىقىرىشتا ئىشلىتىلىش خەۋپى مەۋقۇت. دۆلەت بىخەتەرلىكىمىزنىڭ ئەڭ قورقۇنچلۇق چېكى دەل مۇشۇ يەردە.
5 - دۆلەت ۋە ئىستراتېگىيە، سىياسىي
چىرىش ۋە ئىگىلىك ھوقۇقى
پارلامېنتتىكى خىتاي:
تۈركىيە بۈيۈك مىللەت مەجلىسى (TBMM) پارلامېنتىدا قۇرۇلغان «خىتاي دوستلۇق گۇرۇپپىلىرى» ئارقىلىق يۈرگۈزۈلۈۋاتقان پەردە ئارقىسىدىكى (لوبىچىلىق) پائالىيەتلىرىدۇر. شەرقىي تۈركىستاندىكى ئىرقىي قىرغىنچىلىقنى تەكشۈرۈش ھەققىدە سۇنۇلغان تەكلىپ لايىھەلىرىنىڭ خىتاي لوبىسىنىڭ سىياسىي پارتىيەلەرگە قىلغان مالىيە ۋە سىياسىي بېسىمى بىلەن رەت قىلىنىشى بۇنىڭ ئېنىق ئىپادىسىدۇر. پارلامېنت ئەزالىرىنىڭ خىتايغا ساياھەتكە تەكلىپ قىلىنىپ داغدۇغۇلۇق كۈتۈۋېلىنىشى ۋە قايتىپ كەلگەندىن كېيىن ئۇلارنىڭ بىرەر ئىختىيارىي خىتاي لوبىچىسىغا ئايلىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقارماقتا.
سىياسەتتىكى خىتاي:
خىتاينىڭ تەسىرى پەقەت مەلۇم ماۋچى ۋە كومۇنىست پارتىيەلەردىلا ئەمەس، بەلكى ئاساسىي ئېقىم سىياسىتىنىڭ ئىچ-ئىچىگىچە سىڭىپ كىرگەن خىتاي مەسلىھەتچىلىرى ئارقىلىقمۇ نامايان بولماقتا. سايلام مەبلىغىدىن تارتىپ پارتىيە ئىچىدىكى تەربىيەلەش كۈرسلىرىغىچە خىتاي مودېلىنىڭ (مۇستەبىت كاپىتالىزمنىڭ) بىر نىجاتلىق يولىدەك بازارغا سېلىنىشىدۇر. سىياسەتچىلەرنىڭ پەرزەنتلىرىگە بېرىلىۋاتقان خىتاي ئوقۇش مۇكاپات پۇللىرى ۋە سودا ئىمتىيازلىرى قارار چىقارغۇچىلارنىڭ خىتايغا كىندىكتىن باغلىنىپ قېلىش خەۋپىنى ياراتماقتا.
چېگرادىكى خىتاي:
تۈركىيەنىڭ بىر بەلباغ بىر يول پىلانىدا پەقەت بىر «ئۆتۈش كارىدورى» سۈپىتىدە ئىشلىتىلىشى، بارلىق ئەشيا ئوبوروتى قوشۇمچە قىممىتىنىڭ خىتايدا قېلىشىنى ۋە تۈركىيەنىڭ سىرلانكا ياكى پاكىستان مىساللىرىدىكىدەك بىر «قەرز تۇزىقى»غا پاتۇرۇلۇپ، ئىستراتېگىيەلىك بايلىقلىرىدىن ئايرىلىپ قېلىش خەۋپىنى شەكىللەندۈرىدۇ.
ئۇل ئەسلىھە ساھەيىمىزدىكى خىتاي:
ياۋۇز سۇلتان سېلىم كۆۋرۈكى ۋە شىمالىي مارمارا يۇقىرى سۈرئەتلىك تاشيولىغا ئوخشاش ھالقىلىق ئۆتكەللەردىكى خىتاي پايچەكلىرىدۇر. تۈركىيەنىڭ قاتناش تورىنىڭ يۈرىكىدە يات بىر ئىشغالىيەتچى دۆلەتنىڭ سۆز ھوقۇقىغا ئىگە بولۇشى، ئۇرۇش ياكى كرىزىس پەيتىدە غايەت زور ئىستراتېگىيەلىك ئاجىزلىقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
دىپلوماتىيە ساھەيىمىزدىكى خىتاي:
«بىر خىتاي» سىياسىتىنىڭ تۈركىيەگە بىر تاشقى سىياسەت مەجبۇرىيىتى سۈپىتىدە زورلاپ تېڭىلىشىدۇر. تۈركىيەنىڭ تۈرك دۇنياسى ۋە قېرىنداش خەلقلەر بىلەن بولغان تارىخىي ۋە مەدەنىيەت رىشتىلىرىنىڭ ئۈزۈپ تاشلىنىشىغا، تاشقى سىياسىتىمىزنىڭ بېيجىڭنىڭ سەزگۈرلىكىگە ئەسىر قىلىنىشىغا ئۇرۇنۇشتۇر.
شەھەرلىك ھۆكۈمەتلىرىمىزدىكى خىتاي:
يەرلىك ھۆكۈمەتلەر بىلەن قۇرۇلغان نازارەتسىز «قېرىنداش شەھەر» مۇناسىۋەتلىرى ۋە «ئەقلىي شەھەر» لايىھەلىرىدۇر. بۇ يول ئارقىلىق شەھەرلىك ھۆكۈمەتلەرنىڭ قاتناش، ئەخلەت، سۇ باشقۇرۇش ۋە پۇقرالارنىڭ مەلۇماتلىرىنىڭ خىتاي يۇمشاق دېتال شىركەتلىرىگە ھەمدە ئۇلار ئارقىلىق ۋاسىتىلىك ھالدا خىتاي دۆلىتىگە تاپشۇرۇپ بېرىلىشى دېگەنلىك بولىدۇ.
ئەدلىيە ساھەيىمىزدىكى خىتاي:
جىنايەتچىلەرنى ئۆتكۈزۈپ بېرىش كېلىشىمىنىڭ گەرچە تەستىقلانمىغان بولسىمۇ پارلامېنتقىچە كېلەلىگەنلكىدۇر. بۇ كېلىشىم تۈركىيەدىكى قانۇن مۇھاپىزەتچىلىرىنى، شۇنداقلا ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرىنى ھەمدە خىتاي «جىنايەتچى» دەپ ئېلان قىلغان ھەر قانداق كىشىنى خىتايغا قايتۇرۇپ بېرىش ئۈچۈن قانۇنىي شارائىت ھازىرلاش سۇيىقەستىدۇر.
پۇقرالىقتىكى خىتاي:
يەر-مۈلۈك سېتىۋېلىش بەدىلىگە تۈركىيە پۇجرالىقى ئالغان ۋە ئارقىسىدا خىتاي دۆلىتىنىڭ مەخپىي مالىيە تەمىناتى بولغان يوشۇرۇن شەخسلەردۇر. بۇ كىشىلەر «يەرلىك سودىگەر» نىقابى بىلەن بيۇروكراتىيەدە، سودا دۇنياسىدا ۋە سىياسەتتە لوبىچىلىق پائالىيەتلىرىنى ئاكتقپ يۈرگۈزىدۇ.
تەبىئەتنى بۇلغاپ نابۇت قىلىۋاتقان خىتاي:
خىتاينىڭ تۈركىيەدىكى كانچىلىق ۋە ئېغىر سانائەت مەبلەغلىرىدە مۇھىت ئۆلچەملىرىگە قەتئىي رىئايە قىلماتۋاتقانلىقىنى نەزەردىن ساقىت قىلىشقا بولمايدۇ. بۇ ئېغىر مېتال بۇلغىنىشى، سۇ مەنبەلىرىنىڭ زەھەرلىنىشى ۋە ئېكولوگىيەلىك ۋەيرانچىلىق بىلەن ئانادولۇ تۇپراقلىرىنىڭ نەمخۇشلاشتۇرۇلۇشىغا يول ئاچقانلىقتۇر. خىتاي ئۆز دۆلىتىدە چەكلەنگەن مەينەت تېخنىكىلارنى تۈركىيەگە «مەبلەغ سېلىش» نامى ئاستىدا ئېلىپ كېلىشكە ئۇرۇنماقتا.
6 - پىكىر، ئىدېئولوگىيە ۋە جەمئىيەت قۇرۇلۇشى نۇقتىسىدىن سىياسىي سىڭىپ كىرىش
مائارىپتىكى خىتاي:
بۇ تىل ۋە مەدەنىيەت كۇرسى نىقابى ئاستىدىكى كۇڭزى ئىنستىتۇتلىرى بولۇپ، ئۇلارنىڭ ئۇنىۋېرسىتېتلىرىمىزدا خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ تەشۋىقاتىنى ئەركىن ئېلىپ بېرىشى، ئاكادېمىك مۇنبەرلرىمىزنىڭ سېتىۋېلىنىشى ۋە ئىلمىي ئەركىنلىكىمىزنىڭ خىتاي تەرىپىدىن بوغۇلىشى دېگەنلىك بولىدۇ.
ئاكادېمىك ساھەيىمىزدىكى خىتاي:
بۇ دۆلىتىمىزدە خىتاي دۆلەت فوندلىرىنى ئىشلىتىدىغان «تەتقىقات» لايىھەلىرىدۇر. خىتاينىڭ پايدىسىغا تېزىس يازغان، شەرقىي تۈركىستاندىكى زۇلۇمنى ئىنكار قىلغان ئاكادېمىكلارنىڭ مۇكاپاتلىنىشى، ھەقىقەتنى سۆزلىگەنلەرنىڭ بولسا ئېمبارگو ۋە بېسىم بىلەن سۈكۈت قىلدۇرۇلۇشىنى كەلتۈرۈپ چىقارماقتا.
مېدىيادىكى خىتاي:
بىۋاسىتە خىتاينىڭ كونتروللۇقىدا نەشرىياتچىلىق قىلىدىغان CRI Türk كە ئوخشاش ئورگانلاردۇر. بۇلار يەرلىك مېدىيادىكى ئوبزورچىلارنىڭ، تېلېۋىزىيە قاناللىرىنىڭ ۋە خەۋەر ئاگېنتلىقلىرىنىڭ غايەت زور ئېلان خامچوتلىرى بىلەن سېتىۋېلىنىشىنى ياكى خىتايغا ساياھەتكە ئېلىپ بېرىلىپ، بولىشىغا يېگۈزۈپ ئىچىرۇش ئارقىلىق ئۆزىگە رام قىلىنىشىنى ۋە «زاكاس مەزمۇن» يېزىشقا مەجبۇرلىنىشىنى ھەتتا خالىس ىىتاي تەشۋىقاتچىسىغا ئايل؛ىنىشى كەلتۈرۈپ چىقارماقتا.
يۇتۇبېرلار ئارقىسىكى خىتاي:
بارلىق چىقىمى خىتاي تەرىپىدىن تۆلىنىپ شەرقىي تۈركىستانغا ئاپىرىلغان ۋە كۆرسىتىلگەن ئويدۇرما مەنزىرىلەرنى «بۇ يەردە زۇلۇم يوق، ھەممە ئادەم ئىنتايىن بەختلىك» دەپ بازارغا سالىدىغان ۋىجدانسىز فېنومېنلار (تور داڭدارلىرى) ئارقىلىق تۈركىيە جەمئىيىتىنىڭ پىكىر قارىشلىرىنى مونوپۇل قىلىش ئۇرۇنىشى كۈچەيمەكتە.
نۇپۇس قۇرۇلمىسى ۋە تويلىشىش كوزىرى ئىشلىتىۋاتقان خىتاي:
خىتايدىكى غايەت زور ئەر-ئايال نۇپۇس تەڭپۇڭسىزلىقىغا قارىماي، ئاڭلىق بىر خىتاي دۆلەت سىياسىتى بىلەن تۈركىيەگە ياش خىتاي ئايال نۇپۇسىنىڭ يۆتكىلىشىدۇر. بۇ ئەھۋال پەقەت بىر «مۇھەببەت» مەسىلىسىلا ئەمەس، بەلكى تۈركىيە پۇقرالىقى ئېلىش، تۈركىيەدە مۈلۈككە ئىگە بولۇش، ئائىلە ئىچىگە سىڭىپ كىرىپ مەدەنىيەت كودلىرىنى ئۆزگەرتىش ۋە ئۇزۇن مەزگىللىك بىر «دېموگرافىك DNA ئۆزگەرتىش ھەرىكىتى» ئېلىپ بېرىشتىكى يۇمشاق كۈچىدۇر. خىتاي كېلىنلەر ياكى كۈيئوغۇللار ئارقىلىق تۈرك ئائىلە قۇرۇلمىسىغا سىڭىپ كىرگەن بۇ يۇمشاق كۈچلەر، يەرلىك ئىستىخبارات تورلىرى ئۈچۈن تەبىئىي ئۇۋا بولۇش ۋەزىپىسىنى ئۆتىمەكتە.
نەشرىياتچىلىق ساھەيىمىزدىكى خىتاي:
خىتاي دۆلەت فوندلىرى بىلەن تۈركچىگە تەرجىمە قىلىنغان، چىرايلىق مۇقاۋىلار بىلەن بېزىگەن «خىتاي مۆجىزىسى» ۋە «يېڭى دۇنيا تەرتىپى» ناملىق كىتابلىرىدۇر. بۇ تۈرك زىيالىيلىرىنىڭ ۋە ياشلىرىنىڭ زېھنىيەت خەرىتىسىنىڭ خىتاي تەرىپىدىن قايتا لايىھەلىنىش ھەرىكىتىدۇر.
سەنئەت ساھەيىمىزدىكى خىتاي:
كىنو فېستىۋاللىرىدىن سەنئەت كۆرگەزمىلىرىگىچە، ئۇيغۇر مەسىلىسى ياكى خىتاينىڭ كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكلىرى تېما قىلىنغان ھەر قانداق ئەسەرنىڭ «ياردەم پۇلىنى بىكار قىلىش» ياكى «دىپلوماتىك كرىزىس» تەھدىتى بىلەن چەكلىنىشىدۇر. بۇ ئارقىلىق تۈرك سەنئىتىنى بېيجىڭنىڭ قىزىل سىزىقلىرىغا مەھكۇم قىلىش ئۇرۇنىشى ئۈزلۈكسىز داۋاملاشماقتا.
ساياھەتچىلىك ساھەيىمىزدىكى خىتاي:
«ئۇيغۇر مەسىلىسى ھەققىدە ئېغىز ئاچساڭلار تۈركىيەگە ساياھەتچى ئەۋەتمەيمىز، ئىقتىسادىي زىيان تارتىسىلەر» دېگەندەك كىنايە خاراكتېرلىك تەھدىتلەردۇر. بۇ خىل يېپىق تەھدىتلەر ئارقىلىق ساياھەت كىرىملىرىنى بىر قورال سۈپىتىدە قوللىنىپ جەمئىيەتنىڭ نارازىلىقىنى، سودىگەرلەرنىڭ ۋە يەرلىك سىياسەتچىلەرنىڭ ۋىجدانىنى سۈكۈت قىلىشقا مەجبۇرلىماقتا.
تەنتەربىيە ساھەيىمىزدىكى خىتاي:
تۈركىيە تەنتەربىيە كۇلۇبلىرىغا Huawei, Vivo قاتارلىقلار ئارقىلىق بېرىلگەن مىليونلىغان دوللارلىق ياردەملەر توپ مەستانىلىرىنى خىتاينىڭ پايدىسىغا «يۇمشىتىش» ئۇرىنىشىدۇر. شەرقىي تۈركىستاندىكى ئىرقىي قىرغىنچىلىقنى ئەيىبلىگەن، ئۇيغۇرلارنى قوللىغان تەنھەرىكەتچىلەرنى (مەسۇت ئۆزىل مىسالىدىكىدەك) بايقۇت قىلىش، ئىسىملىرىنى ئۆچۈرۈش، خىتايغا كىرىشىنى چەكلەش ۋە كۇلۇبلىرىغا مالىيە بېسىمى ئىشلىتىش ئۇسۇللىرى بىلەن تەنھەرىكەت ساھەسى خىتاينىڭ ئىشغالىيەت ۋە سۈكۈت قىلدۇرۇش سىياسىتىنىڭ قورالىغا ئايلاندۇرۇلماقتا.
ئىدېئولوگىيەدىكى خىتاي:
ياۋرو-ئاسىياچىلار نامى ئاستىدا تۈركىيەنى دېموكراتىك دۇنيادىن، تۈرك دۇنياسىدىن ۋە مىللىي مەنەۋىي ئوربىتىسىدىن تېيىلدۇرۇپ، خىتاينىڭ شېرىكى قىلىشقا ئۇرۇنىدىغان سىياسىي كۈچلەر ۋە زىيالىيلاردۇر. ئىمپېرىيالىزمغا قارشى تۇرۇش نىقابىنى تاقىۋېلىپ، خىتاي ئىمپېرىيالىزمىغا ۋە زۇلمىغا دەرۋازا ئېچىۋاتقان يەرلىك قۇرۇلمىلاردۇر.
سىياسەتتىكى خىتاي:
خىتاي لوبىسى سۈپىتىدە خىزمەت قىلىدىغان، سايلام مەبلىغىدىن مېدىيا ياردىمىگىچە بېيجىڭغا كىندىكىدىن باغلانغان سىياسىي پارتىيەلەر ۋە گۇرۇپپىلاردۇر. ،ىللىي ۋە دۆلەت مەنپەئەتىنى ئەمەس، بەلكى خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ كۆرسەتمىلىرىنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويىدىغان، «شەرقىي تۈركىستان ناملىق يەر يوق» دېيىش ئارقىلىق زالىمنىڭ سېپىدىن ئوتۇن ئېلىۋاتقان ئىشچى پارتىيەسىگە ئوخشاش يەرلىك ھەمكارلاشقۇچىلاردۇر.
ۋىجداندىكى خىتاي:
ئەڭ خەتەرلىكى مانا مۇشۇ بولۇپ، ئازغىنە سودا، ۋاقىتلىق بىر ئورۇندۇق ياكى سىياسىي مەنپەئەت ئۈچۈن ئۆز قېرىندىشىنىڭ دۇچ كېلىۋاتقان ئىرقىي قىرغىنچىلىقىنى كۆرمەسكە سالىدىغان، ھەتتا بۇ زۇلمنى ئاقلاشقا جان ئاتىدىغان «ئىچىمىزدىكى خىتايلاشقان» مانقرت زېھنىيەتلىكلەردۇر.
خۇلاسە كالام،
شەرقىي تۈركىستاندىكى خىتاي ئۆز كۈچىنى، يۇقىرىدا تىزىملىكتە تىلغا ئېلىنغان ۋە قىل تومۇرلارغا سىڭىپ كىرگەن ئىچىمىزدىكى يەنى تۈركىيەدىكى «خىتاي» لاردىن ئالماقتا.
بۇ رېنتگېن نۇسخىسى پەقەت بىر ئەھۋالنى بايان قىلىشلا ئەمەس، بەلكى تۈركىيەنىڭ مۇستەقىللىقىنى، شەرىپىنى ۋە كەلگۈسىنى قوغداش يولىدىكى بىر ئويغىنىش چاقىرىقىدۇر. سۈكۈتتىكى ئىشغالىيەت، شاۋقۇن-سۈرەنلىك بىر ئۇرۇشتىنمۇ خەتەرلىكتۇر. چۈنكى دۈشمەن پەقەت چېگرادىلا ئەمەس؛ ئۇ سىزنىڭ ئاشخانىڭىزدا، يانچۇقىڭىزدا، بانكا ھېساباتىڭىزدا ۋە ئەڭ ئچېنىشلىق تەرىپى ۋىجدانىڭىز ۋە زېھنىڭىزدىدۇر. خىتاي ھۆكۈمىتى تۈركىيەنى پەقەت بىر ئىقتىسادىي بازارلا ئەمەس، بەلكى نۇپۇس جەھەتتىن ئۆزگەرتىلىدىغان، سىياسىي مېخانىزمى پالەچ قىلىنىدىغان ۋە تەشكىللىك جىنايەت تورلىرى ئارقىلىق مۇقىمسىزلاشتۇرۇلىدىغان بىر «يۇمشاق نىشان» دەپ بېكىت بولۇپ، پارلامېنت كارىدورلىرىدىن تۈرك ئائىلە قۇرۇلمىسىنىڭ ئىچىگىچە سىڭىپ كىرگەن بۇ «جىمجىت ۋىرۇس»، بىز ئۇخلاۋاتقاندا گېنلىرىمىزنى ئۆزگەرتىشنى داۋاملاشتۇرماقتا. شۇڭا بۇ پەقەت ئۇيقىدىن ئويغۇنۇش ۋە كۆزىمىزنى يوغانراق ئېچىش چاقىرىقىدۇر.
